Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Farklı bakış açılarıyla derin bir inceleme
Özgüven meselesi, insan davranışlarını anlamaya çalışırken en çok kafa karıştıran konulardan biri. Konya’da yaşıyorum ve hem mühendislik tarafım hem de sosyal bilimlere olan merakım yüzünden insan davranışlarını bazen bir sistem gibi, bazen de tamamen düzensiz bir duygu akışı gibi okumaya çalışıyorum. Bu ikisi çoğu zaman kafamın içinde tartışıyor.
Bir tarafım diyor ki: “Davranışları ölç, tekrar eden örüntülere bak, veri gibi değerlendir.”
Diğer tarafım ise hemen itiraz ediyor: “İnsan dediğin şey sadece veri değil, his de var, kırılganlık da var.”
Bu iç tartışma özellikle şu soruda iyice belirginleşiyor: Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır?
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Analitik bakış açısı
Onureroglu okurlarına özel hazırlanan bu içerikte “Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır” hakkında en önemli detayları derledik.
İçimdeki mühendis taraf hemen sistemi kurmaya çalışıyor. Ona göre özgüven, ölçülebilir davranış örüntülerinden çıkarılabilir.
Eğer bir insan gerçekten özgüvenliyse, belirli davranışları tekrar eder:
Konuşurken netlik ve tutarlılık
Karar verirken aşırı dalgalanma yaşamama
Eleştiriye karşı savunmaya geçmeden değerlendirme yapabilme
Sosyal ortamlarda aşırı onay aramama
Burada mühendis tarafım şunu söylüyor: “Özgüven bir duygu değil, bir stabilite durumudur.”
Konya’da üniversite yıllarında birlikte proje yaptığım bir arkadaşım vardı. Sunumlarda hiçbir zaman sesini yükseltmezdi ama söylediği şeyler netti. Hata yaptığında da bunu saklamazdı. İçimdeki mühendis ona bakıp “bu kişi sistem stabil çalışıyor” diyordu.
Ama hemen ardından içimdeki insan tarafı devreye giriyordu.
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Duygusal bakış açısı
İçimdeki insan tarafı ise çok daha farklı bir yerden bakıyor. Ona göre özgüven, bir “rahatlık hali”.
Yani kişi:
Kendini kanıtlama zorunluluğu hissetmiyor
Sessizlikten rahatsız olmuyor
Hata yapınca küçülmüyor
Başkalarının varlığını tehdit gibi algılamıyor
Bu bakış açısı biraz daha sezgisel.
Bir gün Konya’da bir kafede otururken iki farklı insan grubu dikkatimi çekmişti. Bir masada sürekli yüksek sesle konuşan, birbirini bastıran insanlar vardı. Diğer masada ise daha sakin bir iletişim vardı; kimse kendini öne çıkarmaya çalışmıyordu.
İçimdeki insan tarafı dedi ki: “İşte özgüvenli olanlar onlar olabilir.”
İçimdeki mühendis ise hemen karşı çıktı: “Sadece sessizlikten özgüven çıkarılamaz, veri yetersiz.”
Bu iç tartışma aslında “Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır?” sorusunun neden bu kadar zor olduğunu gösteriyor.
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Sosyal davranışlar üzerinden yaklaşım
Sosyal bilimlere yakın tarafım devreye girdiğinde mesele daha geniş bir çerçeveye yayılıyor. Çünkü özgüven sadece bireysel bir özellik değil, sosyal bağlam içinde şekillenen bir davranış.
Özgüvenli insanlar genelde:
Sosyal baskıya karşı daha dirençlidir
Grup içinde fikir söylemekten çekinmez
Ama aynı zamanda başkalarının fikrini de bastırmaz
Onaylanma ihtiyacıyla hareket etmez
Konya’da bir grup çalışmasında bunu çok net gözlemlemiştim. Bir arkadaşımız vardı, hiçbir zaman dikkat çekmeye çalışmazdı ama konuştuğunda herkes dinlerdi. Çünkü söylediği şeyler “kendini ispatlama” amacı taşımazdı.
İçimdeki mühendis buna şöyle bakıyordu: “Bu kişi düşük gürültüyle yüksek verim üretiyor.”
İçimdeki insan ise şunu diyordu: “Bu kişi ortamda güven hissi yaratıyor.”
İkisi de farklı şey söylüyor ama aynı kişiyi işaret ediyor olabilir.
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Hata ile ilişkisi
Bence en kritik noktalardan biri bu. Özgüvenli insan hatayla nasıl ilişki kuruyor?
Mühendis tarafım burada net:
Hata = geri bildirim
Geri bildirim = sistem iyileştirme fırsatı
Yani özgüvenli insan hatayı kişisel tehdit olarak görmez.
Ama insan tarafım buna duygusal bir katman ekliyor:
“Hata yapınca çökmüyorsa, kendini değersiz hissetmiyorsa, işte orada özgüven vardır.”
Bir dönem yaptığım bir projede ciddi bir hata yapmıştım. İlk refleksim panikti. Ama ekipteki bir arkadaşım çok sakin bir şekilde “bunu düzeltiriz, önemli değil” demişti. O an fark etmiştim: bazı insanlar hata karşısında dağılmıyor.
İçimdeki mühendis dedi ki: “Bu kişi hata toleransı yüksek bir sistem.”
İçimdeki insan ise şunu hissetti: “Bu kişi güven veriyor.”
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? İçsel tutarlılık meselesi
Zamanla fark ettiğim şey şu oldu: özgüven en çok “içsel tutarlılıkta” ortaya çıkıyor.
Yani kişi:
Kendini farklı ortamlarda aşırı değiştirmiyor
Bir gün söylediğini ertesi gün tamamen inkâr etmiyor
Davranışları arasında büyük çelişkiler oluşmuyor
İçimdeki mühendis buna “sistem tutarlılığı” diyor.
İçimdeki insan ise “karakter bütünlüğü” diyor.
Konya’da bir hocam vardı, ders anlatırken hiç abartıya kaçmazdı. Ne gereksiz dramatik olurdu ne de kendini küçültürdü. Ne ise oydu. Zamanla fark ettim ki insanlar en çok böyle kişilere güveniyor.
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Sessizlikle ilişkisi
Bu konu ilginçtir. Çünkü özgüvenli insanlar çoğu zaman sessizlikten kaçmazlar.
İçimdeki mühendis bunu şöyle açıklar:
“Konfor alanı geniş olan sistem, dış uyaranlara bağımlı değildir.”
İçimdeki insan ise daha basit konuşur:
“Sessizlikten rahatsız olmuyorsa, kendisiyle kavgalı değildir.”
Konya’da bir otobüs yolculuğunda bunu düşünmüştüm. Yan koltukta oturan biri telefonla konuşmuyordu, müzik dinlemiyordu, sadece camdan dışarı bakıyordu. Rahatsız görünmüyordu. O an aklımdan geçen soru şuydu: “Bu kişi özgüvenli mi, yoksa sadece içine kapanık mı?”
İşte mesele burada karmaşıklaşıyor.
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Sosyal onay ihtiyacının yokluğu
En belirgin farklardan biri de bu olabilir.
Özgüvenli insanlar:
Sürekli beğenilme ihtiyacı hissetmez
Onay gelmediğinde dağılmaz
Eleştiri karşısında kimliğini kaybetmez
İçimdeki mühendis bunu “dış bağımlılığı düşük sistem” olarak tanımlar.
İçimdeki insan ise “kendi içinde sağlam duran biri” der.
Bir arkadaşım vardı, sosyal medyada çok aktif değildi ama hayatı oldukça dengeliydi. Bir gün “beğeni sayıları umurumda değil” demişti. O an bunu yüzeysel bulmuştum ama zamanla bunun bir rahatlık hali olduğunu fark ettim.
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? İki bakışın ortak noktası
İçimdeki mühendis ve içimdeki insan genelde anlaşamaz ama bu konuda bir noktada birleşiyorlar.
İkisi de şunu kabul ediyor:
Özgüvenli bir insan;
Kendini kanıtlama derdine aşırı düşmez
Davranışlarında bir istikrar vardır
Hata karşısında yıkılmaz
Sosyal ilişkilerde daha dengelidir
Sadece bunu açıklama biçimleri farklı.
Mühendis tarafım “sistem kararlılığı” diyor.
İnsan tarafım “iç huzur” diyor.
—
Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır? Son bir iç değerlendirme
Bazen kendi kendime şunu soruyorum: “Ben insanları gerçekten mi analiz ediyorum, yoksa sadece gördüğüm davranışları kendi iç modellerime mi uyduruyorum?”
İçimdeki mühendis hemen cevap veriyor: “Model kurmadan anlamak mümkün değil.”
İçimdeki insan ise daha sessiz bir yerden şunu söylüyor: “Belki de bazı şeyleri anlamaya çalışmak yerine hissetmek gerekir.”
Ve belki de “Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır?” sorusunun en doğru cevabı, bu iki yaklaşımın tam ortasında bir yerde duruyor.
Onureroglu olarak “Özgüvenli bir insan nasıl anlaşılır” konusunda hazırladığımız bu içeriğin beğeninizi kazandığını umuyoruz. Bir sonraki yazıda buluşmak üzere!