Onureroglu okurlarıyla “Asetil ne işe yarar” konusunu paylaşmak gerçekten güzeldi. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere!
İzmir Sabahlarında Başlayan Garip Bir Soru: Asetil Kolin Hangi Yiyeceklerde Var?
İzmir’de sabahlar biraz tembeldir. Denizden gelen o hafif nemli hava, insanın beynine “bugün çok da ciddiye alma hayatı” diye fısıldar gibi. Ben de zaten ciddiyetle pek iyi anlaşan biri değilim.
O gün Alsancak’ta küçük bir kafede oturmuşuz. Masada üç kişi varız ama sohbet sanki beş kişinin fikriyle dönüyor. Konu nereden açıldı hatırlamıyorum ama bir anda biri sordu:
“Ya Asetil kolin hangi yiyeceklerde var bilen var mı?”
Masada kısa bir sessizlik oldu. Sonra klasik İzmir refleksi devreye girdi.
“Boyozda vardır kesin,” dedim.
Herkes bana baktı.
“Niye boyozda olsun?”
“Abi İzmir’de her şey boyozda olabilir gibi hissediyorum.”
İşte böyle başladı gün.
Yanlış Anlamalar Kulübü: Asetil Kolin Sandığımız Her Şey
İlk refleksimiz her zaman yanlış bilgi üretmek oluyor. İnsan beyni boşluğu sevmiyor ya, biz de dolduruyoruz.
Arkadaşım Mert hemen telefonunu çıkardı:
“Bakıyorum şimdi… Asetil kolin şey değil mi ya… sinir sistemi falan…”
Ben de boş durmadım:
“Evet evet, kesin kumruya ekstra sos olarak koyuyorlar.”
“Ne diyorsun ya?”
“Düşünsene, kumru yedikten sonra bir anda daha hızlı düşünüyorsun. Açıklaması bu.”
Masada gülme başladı. Ama içimde küçük bir merak da büyüyordu. Gerçekten Asetil kolin hangi yiyeceklerde var?
Çünkü isim öyle ciddi ki… Sanki sadece özel günlerde tüketiliyormuş gibi.
Gerçek Hikâye: Asetil Kolin Nereden Geliyor?
Şakayı bir kenara bırakınca iş biraz daha ciddi bir yere gidiyor ama korkulacak bir şey yok.
Asetil kolin aslında yiyeceklerin içinde “hazır halde” bulunan bir şey değil. Vücudumuz onu kendisi üretiyor. Yani dışarıdan direkt “şunu ye, acetylcholine artar” gibi bir durum yok.
Ama olayın gizli kahramanı var: kolin.
Kolin, vücudun Asetil kolin üretmesi için kullandığı temel yapı taşlarından biri. Yani aslında biz “Asetil kolin hangi yiyeceklerde var?” diye sorarken, doğru soru şuna yakın:
“Hangi yiyeceklerde kolin var?”
Ama bunu ilk duyduğumda ben de hayal kırıklığına uğramıştım.
Çünkü insan ister istemez şunu bekliyor:
“Tamam kardeşim, şu yemeği ye, beynin Ferrari gibi olsun.”
Ama biyoloji öyle çalışmıyor. Daha çok “parça parça topla, sistem kur” mantığı var.
İzmir Mutfağında Kolin Aramak: Biraz Absürt Bir Macera
İçimden dedim ki: “Tamam, bunu İzmir yemekleriyle düşünelim.”
Mesela boyoz…
Yanına haşlanmış yumurta alıyorsun. Yumurtada kolin var. İşte burada ilk gerçek bağlantıyı kuruyorum.
“Demek ki boyoz + yumurta = beyin desteği?”
Mert hemen araya giriyor:
“Öyleyse sabahları full zeka modunda olmamız lazım.”
“Olmamamız daha büyük sorun zaten.”
Kahkaha atıyoruz.
Ama işin gerçeği şu: yumurta gerçekten kolin açısından zengin. Özellikle sarısı. Yani Asetil kolin üretimi için önemli bir destek.
Ama ben bunu öğrenince bile ciddileşemiyorum. Çünkü aklıma hep şu geliyor:
“Demek ki yıllardır yumurta yiyip hâlâ anahtarlarımı kaybediyorsam sorun yumurtada değil…”
Küçük Bir Gerçek: Beyin Mutfak Gibidir
Bunu düşündüğümde beynimi hep bir mutfak gibi hayal ediyorum.
Kolin var, enzim var, asetil grubu var… hepsi bir araya gelip Asetil kolin yapıyor.
Yani “Asetil kolin hangi yiyeceklerde var?” sorusunun cevabı aslında dolaylı:
Yiyecekler → besin öğeleri → kolin → Asetil kolin
Ama bunu böyle anlatınca kimse etkilenmiyor. O yüzden ben genelde şöyle söylüyorum:
“Yediğin şeyler seni düşündürüyor.”
Bu daha havalı.
Arkadaş Grubu Teorileri: Sokak Bilimi
İlgili Makale: Arçelik'te koyu renkliler kot programı nedir ?
Bizim grup bu konuyu fazla ciddiye alınca iş tamamen saçmalığa dönüyor.
Mert:
“Abi ton balığında var mı?”
Ben:
“Var gibi. Deniz ürünü sonuçta. Deniz zekâ verir.”
Ayşe:
“Ben brokoli yiyorum, ben Einstein olmalıydım o zaman.”
“Sen yanlış brokoliyi yiyorsun.”
“Brokolinin doğru versiyonu mu var?”
İşte burada herkes gülmekten kopuyor.
Ama gerçek bilgiye gelirsek:
Brokoli, karnabahar, Brüksel lahanası gibi sebzeler de kolin içeriyor. Çok yüksek değil ama destekleyici.
Balıklar da özellikle bazı türleriyle katkı sağlıyor.
Fındık, ceviz gibi kuruyemişler de işin içinde.
Ama hiçbiri sihirli değil.
Yani Asetil kolin hangi yiyeceklerde var sorusunun cevabı aslında bir market listesi gibi:
yumurta, balık, kuruyemiş, yeşil sebzeler…
Ama biz bunu duyunca bile daha eğlenceli hale getiriyoruz.
Kendimle Dalga Geçme Bölümü: Fazla Düşünme Sendromu
Benim problem şu: bir şeyi öğrenince bırakmıyorum.
Mesela Asetil kolin konusunu duyduktan sonra üç gün boyunca her yediğim şeye bakmaya başladım.
“Bunda kolin var mı?”
Kumru yerken bile iç ses:
“Bu beynime ne yapıyor acaba?”
Bir noktadan sonra arkadaşlarım müdahale etti:
“Sen yemek yemiyorsun, bilimsel deney yapıyorsun.”
Haklılar.
Ama ben yine de durmadım.
Çünkü İzmir’de yaşayıp da “bu yediğim şey beni nasıl etkiliyor” diye düşünmemek biraz zor.
Deniz, güneş, kahve, sohbet… her şey bir şekilde zihni çalıştırıyor zaten.
İç Ses: Basit Bir Cümle, Fazla Analiz
Bazen kendi kendime diyorum ki:
“Normal insanlar yemek yer, ben biyokimya okur gibi yiyorum.”
Ama sonra şunu da fark ediyorum:
Aslında herkes biraz böyle. Sadece isimlendirmiyor.
Gerçek Cevap: Asetil Kolin ve Yemek İlişkisi
Net ve sade söylemek gerekirse:
Asetil kolin doğrudan yiyeceklerde bulunmaz.
Ama üretimi için gerekli olan kolin, bazı yiyeceklerde bolca vardır.
En bilinenler:
Yumurta (özellikle sarısı)
Karaciğer gibi sakatatlar
Balıklar
Soya ürünleri
Kuruyemişler
Brokoli ve benzeri yeşil sebzeler
Yani mesele aslında “hazır almak” değil, “malzeme sağlamak”.
Ama bunu arkadaş ortamında anlatınca kimse dinlemiyor.
Çünkü herkesin aklında tek bir şey var:
“Bunu yiyince daha zeki oluyor muyuz?”
Cevap: biraz dolaylı ama evet, sistem düzgün çalışırsa yardımcı olur.
Ama ben bunu şöyle söylüyorum:
“Zekâ değil de, sistemin daha düzenli çalışmasına yardım ediyor diyelim.”
İzmir Akşamı ve Son Düşünceler
Gün akşama dönerken sahile indik. Deniz hafif dalgalıydı.
Mert hâlâ aynı soruyu soruyordu:
“Yani Asetil kolin hangi yiyeceklerde var sorusunun net cevabı yok mu?”
“Var ama yok gibi,” dedim.
“Bu nasıl cevap?”
“Biyoloji biraz böyle.”
Güldük.
Ama içimde garip bir huzur vardı. Çünkü bazen bir şeyi tamamen anlamak değil, onunla birlikte düşünmek daha keyifli oluyor.
Asetil kolin meselesi de öyle.
Bir anda hayatımızın merkezine oturmuş küçük bir bilgi gibi… ama aslında bizi düşünmeye iten bir bahane.
Son Cümle Değil, Son Gülüş
Eve dönerken içimden şunu geçirdim:
“Belki de biz sadece yemek yemiyoruz. Bir şeyler inşa ediyoruz.”
Ve İzmir gecesi her zamanki gibi hafif, biraz da alaycı bir şekilde üstümüze kapanırken, aklımda tek bir soru kalmıştı:
Asetil kolin hangi yiyeceklerde var?
Cevabı artık ezberdeydi ama asıl eğlence cevaptan çok, o sorunun etrafında dönen sohbetti.